Bijvoorbeeld verzetsmensen en neergeschoten piloten.

Ook anderen doken onder

Bonnenboekje
Distributiebonnen Tijdens de bezetting zijn allerlei goederen 'op de bon', zodat iedereen een deel van de schaarse producten kan kopen.
  • Printen

De familie Frank, de familie Van Pels en Fritz Pfeffer moesten onderduiken, omdat zij Joods waren. Maar niet alleen Joden in Nederland doken onder. Ook het leven van bijvoorbeeld verzetsmensen liep gevaar. Zij moesten net als Joden op zoek gaan naar een schuilplaats. De plekken waar mensen ondergedoken zaten waren erg verschillend. Er waren schuilplaatsen in de stad en op het land. Grote en kleine schuilplaatsen. Sommige onderduikers moesten de hele dag binnen blijven, andere konden gewoon buiten lopen. Zij hadden goede valse papieren.

Boekenkast

Ondergedoken

De familie Frank heeft samen met de familie van Pels en Fritz Pfeffer 2 jaar lang ondergedoken gezeten

Meer

Wel of niet onderduiken?

Volgens schattingen hebben ongeveer 300.000 mensen, van wie waarschijnlijk 28.000 Joden, in Nederland tijdens de oorlog voor korte of lange tijd ergens ondergedoken gezeten. Voor verzetsmensen was de vraag ‘Onderduiken of niet?’ eigenlijk geen echte vraag. Als zij niet in de gevangenis wilden belanden, moesten zij wel onderduiken. Voor veel Joodse gezinnen was het wel een vraag. Een moeilijke vraag. Waarom zou je onderduiken als je niets had gedaan? En misschien viel het wel mee in de kampen.

'In die tijd speelde ook in ons gezin de vraag of we zouden onderduiken of niet. Mijn vader vond dat we beter konden doen wat er werd gezegd. Hij vond het levensgevaarlijk om iets anders te kiezen. Daar had hij ook gelijk in. Onderduiken gaf geen garantie op een veilig bestaan. Bovendien speelde de gedachte dat hoe erg die kampen ook waren, we toch wel een kans hadden om daar uit te komen, omdat we jong en sterk waren. Mijn vader wilde niet onderduiken. Mijn moeder wilde dat wel, maar koos toch voor vader. Ik wilde wel onderduiken. Uiteindelijk en na veel heen en weer gepraat kreeg ik de steun van mijn moeder en mocht ik onderduiken. Ik was vijftien, vol jeugdige overmoed en ik hoopte dat ik het zou redden.'

Ted Musaph-Andriesse

Verborgen toegang naar onderduikplek
Een verborgen toegang via een toilet naar een schuilplaats

Ondergedoken kinderen

In de oorlog stonden sommige Joodse ouders voor een erg moeilijke beslissing: het was soms makkelijker om een schuilplaats bij een gezin te vinden voor een kind alleen. Dit betekende voor die ouders dat zij hun kind alleen naar een onderduikadres moesten laten gaan. En soms zelfs hun baby.
 
Sommige helpers durfden het risico nog wel te nemen om een kind onder te laten duiken. Voor volwassenen was het veel moeilijker om een goede schuilplaats te vinden. Bij die Joodse kinderen werd dan net gedaan alsof de logé familie was. Er werd dan bijvoorbeeld gezegd dat het kind uit Rotterdam kwam, want daar waren veel gegevens door het bombardement verloren gegaan.

Verraad

Van de 25.000 Joodse onderduikers zijn er 8.000 gepakt. Vaak was daarbij verraad in het spel. Als gearresteerde onderduiker kwam je als strafgeval in de strafbarak van doorgangskamp Westerbork terecht voordat je gedeporteerd werd naar een concentratiekamp. Voor de helpers verschilde het. Soms werden alleen de onderduikers gearresteerd en de helpers met rust gelaten, soms werden de helpers wel gearresteerd. In principe stond er op het helpen van Joden een zware straf. In de praktijk was dat niet altijd het geval.

Margot Frank krijgt een oproep Ze moet naar een werkkamp in Duitsland

Op 5 juli 1942 ontvangt Margot Frank een oproep, net als duizend andere Joden in Amsterdam...

Meer

Ondergedoken Niemand weet hoe lang ze verscholen moeten blijven

Vanaf maandagochtend 6 juli 1942 zit de familie Frank ondergedoken...

Meer
Boekenkast

Het Achterhuis Een boekenkast verbergt de toegang

De schuilplaats aan de Prinsengracht 263 is redelijk groot. Er is ruimte voor twee gezinnen.

Meer

Spanning en ruzie De gemoederen lopen soms hoog op

Acht mensen dicht op elkaar in een benauwd achterhuis...

Meer

Dagelijkse bezigheden De tijd wordt gedood met lezen en studeren

De onderduikers hebben een strakke dagindeling.

Meer

De oorlog woedt verder De radio en de helpers berichten over het verloop

'Niets dan nare en neerdrukkende berichten heb ik vandaag te vertellen...

Meer
Bonnenboekje

Ook anderen doken onder Bijvoorbeeld verzetsmensen en neergeschoten piloten

De plekken waar mensen ondergedoken zaten waren erg verschillend.

Meer