Joden krijgen de schuld van alle problemen in Duitsland.

De Jodenhaat van Adolf Hitler

Weimar, Aufmarsch der Nationalsozialisten
Adolf Hitler begroet leden van de NSDAP in Weimar Bundesarchiv, Bild BA_102-10541
  • Printen

Er is moeilijk één oorzaak aan te wijzen voor de Jodenhaat van Adolf Hitler (1889-1945), maar er zijn wel drie hoofdredenen te noemen: het antisemitische klimaat in het vooroorlogse Wenen, de Duitse nederlaag van de Eerste Wereldoorlog en zijn geloof in het bestaan van superieure en inferieure rassen.

This poster advertised a speech that Hitler was due to make in May 1920.

Adolf Hitler en de NSDAP

Visuele geschiedenis op de Tijdlijn

Meer

Vestiging van de nazidictatuur

Hitler verandert Duitsland in een paar maanden tijd in een dictatuur. Het naziregime vervolgt politieke tegenstanders. Joden zijn het slachtoffer van discriminerende maatregelen en geweld.

Meer
Boekverbranding, 1933

Onderdrukking van de Joden

Als Hitler aan de macht komt begint de onderdrukking van de Joden in Duitsland. Anti-Joodse wetgeving maakt het leven in Duitsland voor hen onmogelijk. Velen ontvluchten wanhopig het land. 

Meer

Antisemitisme in Wenen

Veel historici wijzen naar Hitlers jaren in Wenen die hem sterk gevormd hebben. In Wenen probeerde de jonge Hitler van 1908 tot 1913 met weinig succes als kunstschilder een bestaan op te bouwen. De stad telde vlak voor de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) een grote Joodse gemeenschap (bijna 9% van de twee miljoen inwoners was Joods) maar kende een uitgesproken antisemitisch klimaat. Met een uitgesproken anti-Joodse burgemeester (Karl Lueger) en veel anti-Joodse kranten en tijdschriften was er geen enkel taboe op Jodenhaat. Hitler is hierdoor zeker sterk beïnvloed.

Duitse nederlaag

De nederlaag van Duitsland in de Eerste Wereldoorlog is ook van groot belang geweest voor Hitlers wereldbeeld en politieke opvattingen. Hitler was soldaat en kon – net als veel andere Duitse soldaten – na afloop de nederlaag van het Duitse Keizerrijk niet verkroppen. In nationalistische en conservatieve kringen leefde het idee dat Duitsland de oorlog niet op het slagveld had verloren, maar door verraad van binnenuit, door een ‘dolkstoot in de rug ’. Socialisten, communisten en vooral Joden kregen de schuld, ook al hadden meer dan honderdduizend Duitse en Oostenrijkse Joden meegevochten van wie er twaalfduizend waren gesneuveld.

Affiche gericht aan de Duitse vrouwen

Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP)

Hitler sloot zich na de oorlog aan bij een nieuwe extreem-rechtse partij, de Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP), waar hij al snel de sterke man van werd omdat hij met zijn redevoeringen veel mensen kon inspireren. Hij kwam erachter dat propaganda maken tegen Joden en bolsjewieken (vaak in één adem genoemd) aansloeg bij toehoorders en kiezers. Volgens hem zouden Joden niet alleen verantwoordelijk zijn voor de onverdiende Duitse nederlaag, maar ook het Duitse herstel frustreren.

Tegen de Weimarrepubliek

Na de oorlog moest Duitsland namelijk zwaar bloeden: het Verdrag van Versailles (1919) bepaalde dat Duitsland grote stukken gebied moest afstaan en torenhoge herstelbetalingen moest uitkeren aan de geallieerde overwinnaars. Het land verkeerde in economisch en politiek opzicht jarenlang in diepe crisis. Hitler en zijn partij waren zo fel tegen de nieuwe zogeheten Weimarrepubliek dat zij in 1923 in München een staatsgreep probeerden te plegen. De staatsgreep mislukte en Hitler werd veroordeeld tot vijf jaar gevangenschap.

Hitler en medeverdachten na hun proces in München, april 1924. Bundesarchiv, Bild 102-00344 / Heinrich Hoffmann / CC-BY-SA 3.0

Mein Kampf

Hitler zat maar tien maanden gevangen en in die tijd schreef hij het boek Mein Kampf (Mijn Strijd). Dit boek staat vol met anti-Joodse passages en is doordrenkt met theorieën over de superioriteit van het Duitse (Germaanse) ras. Hitler betoont zich een aanhanger van rassentheorieën en meer "Lebensraum" voor het Duitse volk. Het Duitse ras moest streven naar de heerschappij in Europa, of anders ten onder gaan. Daarom moesten mensen met een handicap, met afwijkende seksuele voorkeuren, en mensen van een ander ras uit de bevolking worden verwijderd. Volgens dit rassendenken waren Joden een inferieur ras dat Duitsland vergiftigde en daarom niet in de samenleving thuishoorde.

Trouwe aanhang

In de jaren ’20 en ’30 van de vorige eeuw waren er meer uitgesproken en zelfs fellere antisemieten dan Adolf Hitler. Maar met zijn knappe redevoeringen, doorspekt met anti-Joodse uithalen, met zijn organisatorisch talent en zijn nationalistische strijdlust, was hij na de beurskrach en crisis van 1929 een aantrekkelijk alternatief voor veel Duitse kiezers. Hij kreeg trouwe aanhangers die niet terugdeinsden voor geweld. Nadat Hitler en de NSDAP in 1933 aan de macht kwamen, brachten ze met succes hun ideeën in praktijk.

AFS_A_OFrank_III_001.007.jpgIk herinner mij dat al in 1932 SA-groepen voorbijmarcheerden en zongen: 'Als het jodenbloed van het mes afspat'.

Otto Frank
Leden van de SA marcheren door een Duitse stad.
Leden van de SA marcheren door een Duitse stad. Plaats onbekend, 1930-1932. Collectie Willem Arends.

Annes ouders Het leven van Otto en Edith Frank

Otto Frank trouwt in 1925 met Edith Holländer. Samen krijgen ze twee dochters: Margot en Anne. Het gezinsleven is gelukkig, maar er zijn zakelijke tegenslagen.

Meer

Anne en Margot in Frankfurt Jeugd en schooltijd

Anne Frank en haar familie hebben een gelukkige tijd in Frankfurt am Main. Begin jaren dertig krijgt het gezin te maken met de gevolgen van de economische crisis. Ook de populariteit van de nazi’s wordt nu merkbaar voor de familie Frank.

Meer

Moeilijke tijden in Duitsland Financiële tegenslagen en antisemitisme

Door de economische crisis gaan de zaken van Otto Frank niet goed. Samen met het de machtsgreep van de nazi’s in 1933 doet dit de familie Frank besluiten te emigreren. Aan het einde van het jaar verhuist ze naar Nederland.

Meer
Weimar, Aufmarsch der Nationalsozialisten

De Jodenhaat van Adolf Hitler Drie belangrijke redenen

Er is moeilijk één oorzaak aan te wijzen voor de Jodenhaat van Adolf Hitler maar er zijn wel drie hoofdredenen te noemen: het antisemitische klimaat in het vooroorlogse Wenen, de Duitse nederlaag van de Eerste Wereldoorlog en zijn geloof in het bestaan van superieure en inferieure rassen.

Meer
Aufmarsch am Abend der Machtergreifung Hitlers

Vestiging van de nazidictatuur Afrekening met tegenstanders

Hitler verandert Duitsland in een paar maanden tijd in een dictatuur. Het naziregime vervolgt politieke tegenstanders. Joden zijn het slachtoffer van discriminerende maatregelen en geweld.

Meer