Een magazijnmedewerker wordt als mogelijke verrader gezien

Onderzoek naar vermoedens en verdenkingen

Het magazijn Op 4 augustus 1944 kwamen Silberbauer en zijn helpers door deze deur naar binnen.
  • Printen

Het is nooit duidelijk geworden of en door wie de onderduikers zijn verraden. Heeft een van de magazijnmedewerkers ze gehoord? Is het iemand opgevallen dat er veel spullen werden gekocht en afgeleverd? Hebben buren gemerkt dat er onderduikers in het pand zaten? Of was er iets heel anders aan de hand?

Anne schrijft:

'Het zou ons niets kunnen schelen wat mijnheer Van Maaren van de toestand denkt, als de man niet als onbetrouwbaar bekend stond en een hoge mate van nieuwsgierigheid bezit, zodat hij zich niet met een kluitje in het riet laat sturen. '

Magazijnmedewerkers

De vier helpers en het kantoorpersoneel van Opekta waren volledig op de hoogte van de onderduikers, maar de medewerkers in het magazijn op de begane grond waren niet ingelicht. Zij vormden voor de onderduikers dan ook een voortdurende bron van bezorgdheid: 'Zouden ze niets merken?', ' Hoe betrouwbaar zijn ze?'. De onderduikers zijn vooral bang voor een van de magazijnmedewerkers: Willem van Maaren. Hij blijkt een nieuwsgierig man te zijn. Hij vermoedt dat er 's avonds mensen in het magazijn komen. Iedereen vindt Van Maaren onbetrouwbaar. Ook verdenken ze hem van diefstal uit de voorraden van het bedrijf

bio_vanmaaren.jpgHij legt in het magazijn boeken en papiertjes op de uiterste hoeken, zodat als je er alleen maar doorloopt, het al vallen moet. Met Kleiman, Kugler en de twee heren is van alle kanten bekeken, hoe die vent het huis uit te krijgen. Beneden vinden ze het te riskant. Is het zo niet veel riskanter?

Anne Frank, 25 april 1944

Politieonderzoek

In 1948 worden de vermoedens eindelijk onderzocht door de Politieke Recherche Afdeling (PRA) van de Amsterdamse politie. De politie ondervraagt onder andere de helpers Miep Gies, Johannes Kleiman en Victor Kugler, evenals Willem van Maaren en Lammert Hartog, een andere magazijnmedewerker. Hartog vertelt dat Van Maaren hem 14 dagen voor de inval had verteld dat er joden waren ondergedoken. De vrouw van Hartog zou het ook hebben geweten. Achteraf kunnen we zeggen dat er veel is aan te merken op het onderzoek. Veel vragen werden niet gesteld. Het bleef allemaal nogal oppervlakkig. Het onderzoek werd afgesloten omdat het bewijs niet geleverd kon worden.

Nieuw onderzoek in 1963

In de jaren vijftig werd het dagboek van Anne Frank wereldbekend. Er kwam een toneelstuk en een speelfilm. Het feit dat de verrader niet was gevonden werd steeds meer als onbevredigend ervaren.

In 1963 werd Karl Silberbauer ontdekt door nazi-jager Simon Wiesenthal. Silberbauer had als SS-onderofficier de leiding bij de arrestatie. Hij werkte nu als politieman in Wenen (Oostenrijk).

Deze ontdekking was de aanleiding tot een nieuw onderzoek naar eventueel verraad. Dit onderzoek was veel grondiger dan in 1948. Er werden nieuwe getuigen ondervraagd maar er waren ook enkele belangrijke getuigen overleden. Kleiman was in 1959 overleden, evenals de magazijnknecht Hartog en zijn vrouw. Het onderzoek spitste zich weer toe op Willem van Maaren.

Tijdens het onderzoek werd Silberbauer geschorst, maar toen bleek dat hij alleen maar ‘in opdracht’ had gehandeld en zich tijdens de arrestatie ‘correct’ had gedragen werd hij in zijn oude functie hersteld. Hij was deze arrestatie bijna vergeten als Anne Frank en haar dagboek niet zo bekend zouden zijn geworden, zei hij. Hij wist nog veel details over de arrestatie, maar niet wie de verrader was geweest. Zijn commandant Julius Dettmann, die het telefoontje had aangenomen waarin de onderduikers werden genoemd, had kort na de oorlog zelfmoord zelfmoordgepleegd en kon er dus niets meer over vertellen. Silberbauer overleed in 1972.

SS-onderofficier Karl Josef Silberbauer
Karl Josef Silberbauer leidde de arrestatie van de onderduikers.

Geen bewijs tegen Van Maaren

Er werd bij dit politieonderzoek veel meer bekend over Van Maaren, onder andere dat hij inderdaad de diefstallen had gepleegd waarvan hij werd verdacht, maar toch werd er geen bewijs gevonden voor verraad. In 1964 werd het onderzoek afgesloten zonder concreet resultaat. Willem van Maaren overleed in 1971.

Onderzoek naar vermoedens en verdenkingen Een magazijnmedewerker wordt als mogelijke verrader gezien

Het is nooit duidelijk geworden of en door wie de onderduikers zijn verraden...

Meer
Boek van Melissa Mueller

Meer verdachten Er zijn verschillende theorieën over wie de verrader was

In 1998 gaf Melissa Müller in haar biografie over Anne Frank aan dat Lena Hartog-van Bladeren het verraad wel eens gepleegd…

Meer