Een experiment in twee Nederlandse gemeentes wijst uit dat deradicalisering van rechtsextremisten kan worden gestimuleerd.

Nieuwe aanpak deradicalisering

Kan een proces van deradicalisering worden gestimuleerd of ondersteund? Geïnspireerd op buitenlandse ervaringen is in de gemeentes Winschoten en Eindhoven gedurende twee jaar geëxperimenteerd met een deradicaliseringsaanpak voor rechtsradicale jongeren. Deradicaliseringsbeleid bljijkt een nuttige aanvulling op bestaande vormen van aanpak, zoals educatie en repressie.

Kroniek extreemrechts

Historisch overzicht van de belangrijkste extreemrechtse organisaties, gebeurtenissen en ontwikkelingen van na de Tweede Wereldoorlog.

Lees meer

Dit staat in het onderzoeksverslag Deradicaliseren in de praktijk. Wel zijn er tijdens het experiment enkele problemen aan het licht gekomen waarmee bij verdere ontwikkeling rekening dient te worden gehouden. Zo blijkt de regierol die door de rijksoverheid bij de bestrijding van radicalisme aan gemeentes is toebedeeld in de praktijk lang niet altijd goed te werken.

Weinig ervaring

De problematiek van extreemrechtse jongerengroepen heeft sinsds 2004 een hoge vlucht genomen. Tegelijkertijd is van diverse zijden getracht aan dit vraagstuk het hoofd te bieden. In Nederland bestond weinig ervaring met specifiek beleid dat op extreemrechtse jongeren gericht is. Begrijpelijk, want de problematiek was weliswaar niet nieuw, maar wel relatief kleinschalig. Daarom is onderzocht hoe in landen waar men al langere tijd te maken heeft gehad met grotere aantallen extreemrechtse jongeren met deze problematiek wordt omgegaan. Naast vormen van aanpak die ook in Nederland al lang bekend zijn – zoals educatie en repressie – leidde deze blik over de grenzen tot een nieuw element: hulp aan jongeren bij het verlaten van de extreemrechtse kring.

Close-up van bomberjack met nationalistische symbolen. (Foto: ANP)

Experimenteel project

In 2007 ging met steun van de rijksoverheid een experimenteel deradicaliseringsproject van start, dat in Eindhoven en Winschoten werd uitgevoerd. Doel was het realiseren van een nieuwe en aanvullende aanpak om individuele rechtsextremistische jongeren te ondersteunen in een deradicaliseringsproces. In Eindhoven zou bovendien worden geprobeerd om de aanpak ook te richten op islamitische radicalen.

Eind 2008 kon de balans worden opgemaakt. In Winschoten werd succes geboekt. Bijna driekwart van de extreemrechtse doelgroep deradicaliseerde. In Eindhoven daarentegen is het experiment in de beginfase gestrand, zodat niet is toegekomen aan het daadwerkelijk benaderen van individuele radicalen. Als het pilotproject in zijn geheel wordt overzien, kan worden vastgesteld dat er in Nederland kansen zijn voor gestimuleerde deradicalisering.

Samenwerking

Maar verdere toepassing en ontwikkeling zal niet vanzelf gaan. Het experiment heeft een aantal problemen zichtbaar gemaakt, zoals organisatorische belemmeringen. Deradicalisering vergt een samenwerking tussen een reeks van betrokkenen, die niet vanzelfsprekend is. Deradicaliseringsbeleid kan alleen slagen als deze samenwerking ook daadwerkelijk plaatsvindt. Dat lokaal bestuur hierbij de regierol vervult lijkt vanzelfsprekend op papier, maar in de praktijk gaat deze rol de lokale overheden lang niet altijd goed af. Daar komt bij dat het vraagstuk zich, letterlijk, kan verplaatsen omdat radicale personen zich, als reactie op de aandacht van het beleid, in een of meer andere gemeentes manifesteren. Een dergelijke verplaatsing of regionalisering van de problemen vergt een navenante regionale respons.

Intensievere hulp

Met de nieuwe aanpak zijn vooral resultaten geboekt bij jongeren die nog niet diep in het rechtsextremistische milieu verkeren: nieuwkomers en meelopers. Om ook effect bij de rechtsextremistische 'harde kern' te sorteren, zal op intensievere hulp en ondersteuning moeten worden ingezet.

Inhoud

Het onderzoek is uitgevoerd door Froukje Demant en Willem Wagenaar (beiden Anne Frank Stichting) en Jaap van Donselaar (Anne Frank Stichting en Universiteit Leiden).

Het rapport bevat de volgende hoofdstukken:

  1. Inleiding;
  2. Achtergronden en opzet vann het experiment;
  3. Winschoten;
  4. Eindhoven;
  5. Tot slot: conclusies, reflectie en lessen.

 

 

Downloaden

Froukje Demant, Willem Wagenaar, Jaap van Donselaar, Monitor racisme & extremisme: Deradicaliseren in de praktijk, Amsterdam: Anne Frank Stichting / Universiteit Leiden, 2009. - 91 p. - ISBN 978-90-8555-010-5

Het rapport is ook digitaal beschikbaar.

Download pdf (1144KB)

Bekijk ook

2011: Extreemrechts in Amsterdam Dalende trend

Het algemene doel van dit onderzoek is om een zo goed mogelijk beeld te krijgen van de Amsterdamse situatie met betrekking…

Lees meer

2010: Botsing van grondrechten 9e monitorrapportage

In december 2010 werd de negende rapportage van de Monitor Racisme & Extremisme gepubliceerd...

Lees meer

2010: Discriminatie vaak niet gemeld Monitor rassendiscriminatie

Mensen die rassendiscriminatie ervaren, doen hiervan vaak geen melding bij een daarvoor bestemde instantie...

Lees meer
Aanhangers van de Nederlandse Volks-Unie demonstreren in januari 2007 in Apeldoorn

2010: In en uit extreemrechts Complexe processen

Wanneer zij nieuwkomers confronteren met hun eigen negatieve ervaringen blijkt dat zeer overtuigend te werken...

Lees meer
Bij een extreemrechtse demonstratie heeft de politie bepaald dat beledigende symbolen niet getoond mogen worden, waaronder het cijfer '88'

2009: Deradicaliseren in de praktijk Nieuwe aanpak kansrijk

Kan een proces van deradicalisering worden gestimuleerd of ondersteund? Geïnspireerd op buitenlandse ervaringen is in de…

Lees meer

2008: Islamofobie neemt toe 8e monitorrapportage

Het probleem van 'islamofobie' is in Nederland afgelopen jaar aanzienlijk groter geworden...

Lees meer

2007: Bestrijding Prioriteit aanpak discriminatie helpt

Desondanks worden nog te veel klachten van burgers slechts als melding opgenomen of wordt er geen vervolging ingesteld...

Lees meer

2006: Andere aanpak 7e monitorrapportage

Extreemrechtse politieke partijen in Nederland zijn momenteel van weinig betekenis...

Lees meer

2006: Discriminatie ervaringen Monitor rassendiscrimatie

Anders dan vaak wordt aangenomen is men veel eerder geneigd met een discriminatieklacht naar de politie te gaan dan naar…

Lees meer

2005: Lonsdalejongeren Vlag dekt lading niet

Het Lonsdalevraagstuk is primair een probleem van spanningen tussen autochtone en allochtone jongeren...

Lees meer

2004: Van groeiende betekenis 6e monitorrapportage

Dat is de belangrijkste uitkomst van de zesde rapportage van de Monitor racisme en extreem-rechts...

Lees meer

2004: Discriminatie Roma en Sinti Vrijwel niet gemeld

Roma en Sinti in Nederland – in de volksmond 'zigeuners' genoemd – kampen met grotere achterstanden in het…

Lees meer

2003: Toename antisemitisme Minder racistisch geweld

In 2002 is antisemitische geweldpleging in Nederland toegenomen: 46 gevallen tegen 18 in het voorgaande jaar...

Lees meer

2002: Sporen van 11 september 5e monitorrapportage

Het aantal racistische en extreemrechtse incidenten in Nederland is in 2001 sterk gedaald ten opzichte van de jaren daarvoor,…

Lees meer
Op een demonstratie op de Dam in Amsterdam, april 2000, worden borden meegdragen die zich keren tegen de joodse gemeenschap in het algemeen. Vanwege het antisemitische karakter heeft de politie sommige daarvan in beslag genomen.

2001: Ernstiger incidenten 4e monitorrapportage

Dit blijkt uit de vierde rapportage van de Monitor racisme en extreem-rechts...

Meer

2000: Verdere afkalving 3e monitorrapportage

Het racistisch en extreemrechts geweld neemt toe, aldus de derde rapportage Monitor racisme en extreem-rechts...

Lees meer

1998: Racisme op internet 2e monitorrapportage

Racistische, antisemitische en extreemrechtse groeperingen maken op grote schaal gebruik van internet voor het naar buiten…

Meer
ANTI CD-LEUZE OP MUUR

1997: Terreinverlies extreemrechts 1e monitorrapportage

De extreemrechtse partijen verliezen terrein...

Meer