Vijftien jaar Monitor Racisme & Extremisme

Botsing van grondrechten

In december 2010 werd de negende rapportage van de Monitor Racisme & Extremisme gepubliceerd. Vijftien jaar geleden begon de Leidse universiteit met dit monitoronderzoek en de eerste rapportage verscheen in 1997.

Kronieken

Kronieken

Historische overzichten.

Lees meer

Terwijl het in deze eerste rapportage vooral ging om racistisch geweld en diverse uitingen van rechtsextremisme, passeert in de rapportages van de laatste jaren een breder scala van onderwerpen de revue. In de negende rapportage zijn dat, naast bovengenoemde onderwerpen: antisemitisme, achterstelling van Roma, islamitisch extremisme, effecten van stigmatisering en strafrechtelijke discriminatieverboden. De deelonderzoeken van deze algemene rapportage zijn uitgevoerd door tien onderzoekers van diverse universiteiten en instellingen in Nederland.

Hieronder worden drie onderwerpen van het onderzoek nader uitgelicht.

Discriminatieverbod en uitingsvrijheid

Steeds vaker wordt de strafbaarstelling van discriminerende uitingen ter discussie gesteld met als reden dat dit de vrijheid van meningsuiting beperkt. De vrijheid van meningsuiting is een fundamenteel recht in een democratische samenleving maar ook dit recht kent haar beperkingen, bijvoorbeeld wanneer er sprake is van schending van de rechten van anderen. Zo wordt de samenleving beschermd tegen bijvoorbeeld antisemitische uitlatingen en houden de belangrijke grondrechten, de vrijheid van meningsuiting en het verbod van discriminatie, elkaar in balans. De strafrechtelijke aanpak van discriminatie vloeit voort uit de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog en is verankerd in zowel mensenrechtenverdragen als Europese regelgeving. Wijziging van de Nederlandse strafwetgeving kan alleen in overeenstemming met deze internationale wetgevers plaatsvinden.

Islamitisch extremisme in de politiepraktijk

Vormen van islamitisch extremisme waarmee de politie in 2009 werd geconfronteerd zijn bedreigingen, bommeldingen, poederbrieven, mishandelingen, vermissing van identiteitsbewijzen en mogelijke indicaties van extremistisch geweld. Er zijn geen aanwijzingen gevonden voor een concrete aanslag. Wel was er in 2009 een onmiskenbaar gevoel van dreiging, waarnaar veel aandacht van de politie is uitgegaan. In verreweg de meeste gevallen ging het om loos alarm. Hieruit kan niet worden afgeleid dat er geen gevaar zou uitgaan van islamitisch extremisme. Terrorisme is een vorm van psychologische oorlogsvoering, waarbij het creëren van angst vooropstaat. In de onderzochte incidenten van 2009 is dit effect duidelijk weerspiegeld, maar dat neemt niet weg dat waakzaamheid geboden blijft.

22 maart 2008: Nederland Bekent Kleur organiseert op de Dam in Amsterdam een manifestatie tegen racisme en voor solidariteit tussen bevolkingsgroepen.

Discriminatie van Roma

De positie van Roma in Europa is problematisch en dat geldt ook voor Nederland. In verband met etnische registratie, staatloosheid en huisvestingsproblemen staan Roma de laatste tijd in de publieke belangstelling. In Nederland is nog steeds weinig systematische kennis over discriminatie van Roma en Sinti voorhanden en wordt er onvoldoende kennis over deze groep verworven. Gezien de wijdverbreide vooroordelen over hen is alleen een focus op de problemen met de Roma niet afdoende, maar is het aanpakken van de problemen van de Roma minstens zo belangrijk om resultaat te boeken. Bij het zoeken naar oplossingen en het maken van (lokaal) beleid zouden vertegenwoordigers van de Roma-gemeenschap betrokken moeten worden. Daarnaast zou het goed zijn als de overheid zich meer zou inspannen om het wederzijdse wantrouwen tussen Roma en de omringende bevolking weg te nemen.

Inhoud

De redactie van de negende monitor is in handen van Peter Rodrigues (Anne Frank Stichting en Universiteit Leiden) en Jaap van Donselaar (Centre for Terrorism & Contraterrorism, Universiteit Leiden – Campus Den Haag). Verder hebben de volgende (gast)auteurs meegewerkt: Naomi Ellemers, Colette van Laar en Belle Derks (allen Universiteit Leiden), Mark Dechesne (Centre for Terrorism & Contraterrorism, Universiteit Leiden – Campus Den Haag), Evelien Gans (Universiteit van Amsterdam en Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie), Marija Davidović, Ineke van der Valk en Willem Wagenaar (allen Anne Frank Stichting).

Het rapport bevat de volgende hoofdstukken:

  1. Inleiding;
  2. Racistisch en extreemrechts geweld in 2009;
  3. Extreemrechtse formaties;
  4. Het extreemrechtse en discriminatoire gehalte van de PVV;
  5. Islamistisch extremisme in Nederland;
  6. Islamitisch extremisme in de politiepraktijk;
  7. Over gaskamers, joodse nazi’s en neuzen;
  8. Antiziganisme;
  9. Gevolgen van stigma;
  10. Discriminatieverboden en de strafrechtelijke aanpak in 2009;
  11. Slotbeschouwing.

Gedrukte exemplaren kunnen worden besteld bij Amsterdam University Press. De prijs per exemplaar bedraagt € 34,50 (excl. verzendkosten).

Bestel

Downloaden

Peter R. Rodrigues en Jaap van Donselaar (red.), Monitor Racisme & Extremisme : negende rapportage, Amsterdam : Anne Frank Stichting / Universiteit Leiden, 2010. – 252 p. - ISBN: 978-90-8555-004-4

Het rapport is ook digitaal beschikbaar.

Download pdf (1854KB)

Bekijk ook

2011: Extreemrechts in Amsterdam Dalende trend

Het algemene doel van dit onderzoek is om een zo goed mogelijk beeld te krijgen van de Amsterdamse situatie met betrekking…

Lees meer

2010: Botsing van grondrechten 9e monitorrapportage

In december 2010 werd de negende rapportage van de Monitor Racisme & Extremisme gepubliceerd...

Lees meer

2010: Discriminatie vaak niet gemeld Monitor rassendiscriminatie

Mensen die rassendiscriminatie ervaren, doen hiervan vaak geen melding bij een daarvoor bestemde instantie...

Lees meer
Aanhangers van de Nederlandse Volks-Unie demonstreren in januari 2007 in Apeldoorn

2010: In en uit extreemrechts Complexe processen

Wanneer zij nieuwkomers confronteren met hun eigen negatieve ervaringen blijkt dat zeer overtuigend te werken...

Lees meer
Bij een extreemrechtse demonstratie heeft de politie bepaald dat beledigende symbolen niet getoond mogen worden, waaronder het cijfer '88'

2009: Deradicaliseren in de praktijk Nieuwe aanpak kansrijk

Kan een proces van deradicalisering worden gestimuleerd of ondersteund? Geïnspireerd op buitenlandse ervaringen is in de…

Lees meer

2008: Islamofobie neemt toe 8e monitorrapportage

Het probleem van 'islamofobie' is in Nederland afgelopen jaar aanzienlijk groter geworden...

Lees meer

2007: Bestrijding Prioriteit aanpak discriminatie helpt

Desondanks worden nog te veel klachten van burgers slechts als melding opgenomen of wordt er geen vervolging ingesteld...

Lees meer

2006: Andere aanpak 7e monitorrapportage

Extreemrechtse politieke partijen in Nederland zijn momenteel van weinig betekenis...

Lees meer

2006: Discriminatie ervaringen Monitor rassendiscrimatie

Anders dan vaak wordt aangenomen is men veel eerder geneigd met een discriminatieklacht naar de politie te gaan dan naar…

Lees meer

2005: Lonsdalejongeren Vlag dekt lading niet

Het Lonsdalevraagstuk is primair een probleem van spanningen tussen autochtone en allochtone jongeren...

Lees meer

2004: Van groeiende betekenis 6e monitorrapportage

Dat is de belangrijkste uitkomst van de zesde rapportage van de Monitor racisme en extreem-rechts...

Lees meer

2004: Discriminatie Roma en Sinti Vrijwel niet gemeld

Roma en Sinti in Nederland – in de volksmond 'zigeuners' genoemd – kampen met grotere achterstanden in het…

Lees meer

2003: Toename antisemitisme Minder racistisch geweld

In 2002 is antisemitische geweldpleging in Nederland toegenomen: 46 gevallen tegen 18 in het voorgaande jaar...

Lees meer

2002: Sporen van 11 september 5e monitorrapportage

Het aantal racistische en extreemrechtse incidenten in Nederland is in 2001 sterk gedaald ten opzichte van de jaren daarvoor,…

Lees meer
Op een demonstratie op de Dam in Amsterdam, april 2000, worden borden meegdragen die zich keren tegen de joodse gemeenschap in het algemeen. Vanwege het antisemitische karakter heeft de politie sommige daarvan in beslag genomen.

2001: Ernstiger incidenten 4e monitorrapportage

Dit blijkt uit de vierde rapportage van de Monitor racisme en extreem-rechts...

Meer

2000: Verdere afkalving 3e monitorrapportage

Het racistisch en extreemrechts geweld neemt toe, aldus de derde rapportage Monitor racisme en extreem-rechts...

Lees meer

1998: Racisme op internet 2e monitorrapportage

Racistische, antisemitische en extreemrechtse groeperingen maken op grote schaal gebruik van internet voor het naar buiten…

Meer
ANTI CD-LEUZE OP MUUR

1997: Terreinverlies extreemrechts 1e monitorrapportage

De extreemrechtse partijen verliezen terrein...

Meer