COLUMN - Wat gebeurt er allemaal bij de Anne Frank Stichting? In het museum, maar bijvoorbeeld ook op de afdeling Educatie en tijdens reizende tentoonstellingen. Medewerkers van de Anne Frank Stichting vertellen. Dit keer aan het woord: Willem Wagenaar over antisemitisme in de klas.

Antisemitisme onderzoek

  • Printen
  • RSSRSS

Het rapport van het onderzoeksbureau Panteia, in opdracht van de Anne Frank Stichting, toont aan dat in het afgelopen jaar veel docenten getuige waren van antisemitisme in de klas. Ruim een derde van de docenten geschiedenis en maatschappijleer meldt het afgelopen jaar minimaal één keer hiermee geconfronteerd te zijn.

Antisemitisme

Online bestellen

Koop het stripboek De Zoektocht of het lespakket.

Naar de online winkel

Antisemitisme: Geschiedenis en actualiteit

Dit boek belicht in bondige stijl een groot aantal facetten van antisemitisme.

Meer

De constatering dat een derde van de docenten antisemitisme mee heeft gemaakt, maakt in ieder geval duidelijk dat het tegengaan van antisemitisme in het voortgezet onderwijs nodig blijft. Wij willen met dit onderzoek een actueel en beter beeld krijgen van de aard en omvang van antisemitische voorvallen op scholen om een betere educatieve reactie te kunnen geven.

De dagelijkse onderwijspraktijk in het voortgezet onderwijs

Antisemitisme komt in de dagelijkse onderwijspraktijk  in verschillende verschijningsvormen voor. Er wordt vooral veel geschreeuwd en gescholden. ‘Jood’ en ‘Joden’ blijken - al of niet in samenhang met allerlei lelijke toevoegingen – populair als scheldwoord. Die scheldpartijen worden meestal in algemene zin geuit. Daarnaast is een ernstige verschijningsvorm van antisemitisme bagatellisering of ontkenning van de Holocaust. Eén op de tien docenten meldt dit het afgelopen jaar mee te hebben gemaakt. Antisemitisch geweld komt als verschijningsvorm op middelbare scholen relatief gezien weinig voor. Maar de paar keer dat dergelijke incidenten plaats hebben gevonden zijn op zichzelf natuurlijk zeer ernstig.

Achterliggende verklaring

Opvallend genoeg vindt antisemitisme in het voortgezet onderwijs in veruit de meeste gevallen plaats in de context van voetbal. Veertig procent van de docenten hebben één of meerdere keren meegemaakt dat hun leerlingen Joden beledigen in de context van voetbal. Dit voetbalgerelateerde antisemitisme is oorspronkelijk een teken van rivaliteit tussen fans van verschillende clubs, maar heeft klaarblijkelijk op aanzienlijke schaal zijn intrede gedaan in het onderwijs. Antisemitische opmerkingen blijken zich ook voor te doen tegen de achtergrond van het Midden-Oostenconflict. Eén op de vijf docenten rapporteert beledigingen van Joden in deze context. Antisemitisme in samenhang met de Midden-Oostenproblematiek is een verschijnsel dat al langer bekend is. Dit onderzoek laat echter zien dat dit probleem hardnekkig is.

Plegers

Een meerderheid van de plegers is autochtoon en een overgrote meerderheid is man en afkomstig uit alle onderwijsniveaus, van VWO tot Praktijkschool, met een lichte oververtegenwoordiging in het VMBO. Tegelijkertijd zien we een relatieve oververtegenwoordiging van geringe omvang van Marokkaanse en Turkse leerlingen ten opzichte van hun aandeel in de totale leerlingenpopulatie. Autochtone plegers zijn in meerderheid verantwoordelijk voor voetbalgerelateerd antisemitisme, en allochtone plegers zijn in meerderheid verantwoordelijk voor antisemitisme met een Midden-Oostenachtergrond.

Aanpak

Allereerst is er het is het probleem van voetbalgerelateerd antisemitisme op scholen. Het is zaak om met verschillende betrokken partijen een samenhangende aanpak te formuleren.  Het gehele onderzoek is hier te downloaden. Voor het onderzoek zijn 937 docenten uit het voortgezet onderwijs geïnterviewd.

Een tweede specifiek aspect is dat antisemitisme vaak samenhangt met onbekendheid met Joden. Kennismaking met Joden heeft vaak een matigend effect op antisemitische ideeën en kan een interessante aanpak zijn.

Een derde aspect is het opvallend hoge aantal gevallen van ontkenning of bagatellisering van de Holocaust. Dat probleem is niet onder een bredere aanpak te scharen. Door middel van kennisoverdracht, lessen over de geschiedenis van de Holocaust, en het kritisch gebruik van internetbronnen wordt al getracht dit probleem aan te pakken. Internet blijkt namelijk een plek te zijn waar scholieren dergelijke informatie vandaan halen en als waarheid accepteren. Deze aanpak van kennisoverdracht moet worden gecontinueerd.

Columnist: Willem Wagenaar, afdeling educatie Anne Frank Stichting.

Download I

Voor het onderzoek zijn 937 docenten uit het voortgezet onderwijs geïnterviewd.

Het gehele onderzoek is hier te downloaden. (679KB)

Download II

Download hier de aanbevelingen naar aanleiding van het onderzoeksrapport 'Antisemitisme in het Voortgezet Onderwijs'.

Download hier de aanbevelingen. (213KB)

Bekijk ook

Nieuw boek over antisemitisme Geschiedenis en actualiteit

In het laatste kwart van de vorige eeuw was het leven een stuk overzichtelijker...

Meer

Een klein gebaar kan al verschil maken Pilot met theaterlessen bij de strip Nieuwe vrienden

Tijdens de theaterlessen had ik een uitspraak van de dichter Sophocles in mijn hoofd: ‘Men moet leren door het te doen, want…

Meer

“Slachtoffers zijn zwak...” dader, helper, slachtoffer en toeschouwer

‘De Zoektocht’ is een educatief stripverhaal over de Holocaust, waarin de rollen van dader, helper, slachtoffer en…

Meer

“Daar heb ik wel van terug!” Antisemitisme in de klas

Uit een onderzoek in opdracht van de Anne Frank Stichting blijkt dat ruim een derde van de docenten geschiedenis en…

Meer

"Waarom zeg jij dit ..." Column van docent maatschappijleer en burgerschap

Over bespreekbaar maken van discriminatie en vooroordelen op school.

Meer

"Welke leerling herkent dit niet?” educatieve strip

Stel: je verhuist als tiener tegen je zin van een dorp naar de stad...

Meer

“Dus toen ik geboren werd gebeurde dat nog” Meester Bart werkt op een middelbare school in de Amsterdamse Bijlmer.

Ik merk bij mijn leerlingen dat er grote verschillen onderling zijn qua wat ze weten van de Tweede Wereldoorlog...

Meer

“Waarom zeg je dat eigenlijk?” Meester Bart werkt op een middelbare school in de Amsterdamse Bijlmer.

Ik geef les in Amsterdam-Zuidoost, een gebied met wel 170 verschillende culturen...

Meer

Leren van de geschiedenis? 65 jaar mensenrechten

‘De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens is een lijst van idealen’, zegt een collega...

Meer

Herdacht: de opstand in Sobibor

In 1943 kwamen negentien treinen vanuit Westerbork in Sobibor aan...

Meer

Stilte voor de storm

Zomaar een foto uit de Tweede Wereldoorlog, gemaakt door een Duitse militair...

Meer

Hulplijn

Hoe denken eerstejaars Pabo studenten over lesgeven over Anne Frank? Hoe staat het met hun kennis? Met collega Guido…

Meer

"Hé, daar breng ik de krant!" Piet van Ledden geeft in aanloop naar 4-5 mei een gastles

In de aanloop naar 4 en 5 mei heb ik een gastles gegeven op mijn oude basisschool in Nunspeet...

Meer

Mensenrechten, hè wat saai Mensenrechten, hé wat saai

Het imago van mensenrechten is niet zo positief, want veel leerlingen vinden het maar een abstract en dus wat saai…

Meer

Dag tegen racisme Dag tegen racisme

Je denkt op 21 maart misschien aan het begin van de lente, maar ik heb het over de internationale antiracisme dag van de VN...

Meer

Antisemitisme bestrijding Een belangrijk speerpunt van ons werk

De Anne Frank Stichting besteedt relatief veel tijd, menskracht en energie aan het tegengaan en bestrijden van antisemitisme...

Meer

Antisemitisme Achtergronden en wat doe je er aan...

'Jood’ is cool ontdekte een Leidse taalwetenschapper onlangs...

Meer

Vergeten slachtoffers Vergeten slachtoffers

‘Waarom is alleen Anne zo beroemd?' vraagt Mustafa tijdens een les op Openbare Basisschool de Piramide, in Haarlem, ‘er zijn…

Meer

'De leukste ideeën!' 'Docenten hebben vaak de leukste ideeën!'

Lies Schippers van de afdeling Educatie ziet graag dat docenten hun ideeën uitwisselen...

Meer

Een bijzondere groepsontvangst Een bijzondere groepsontvangst in het museum

Anja van ’t Hoenderdaal is educatief medewerker Groepsontvangsten...

Meer

Partnerscholen Column

Het idee voor Partnerscholen is ontstaan vanuit de wens om vaker en duurzamer met docenten samen te werken.

Column