Donderdag zou Anne Frank 85 zijn geworden. Op haar laatste verjaardagen kreeg ze behalve het dagboek ook leesboeken – die na de oorlog weer opdoken.

Biologieboek als blik op de buitenwereld

Boeken die Anne tijdens de onderduik las
  • 0 Reacties
  • Printen

Er waren de altijd terugkerende huishoudelijke taken, maar in het Achterhuis was verder weinig voorhanden om de tijd door te komen. Boeken waren van belang voor de onderduikers, en in het bijzonder voor Anne Frank, die altijd al graag las. Toen de familie 6 juli 1942 in het Achterhuis trok, bleef het gros van de boeken achter in de woning aan het Merwedeplein. Wel namen Anne en Margot leesboeken en een stapel studieboeken mee van het Joods Lyceum, waar ze tot die tijd naar school gingen.

Leesvoer

“In het Achterhuis hadden ze onder meer het Leerboek der dierkunde liggen en Hoofdpersonen van de Nederlandse geschiedenis,” zegt onderzoeker van de Anne Frank Stichting Gertjan Broek. “De meisjes wilden hun schoolwerk bijhouden omdat ze ervan uitgingen dat ze na de oorlog weer naar school zouden gaan.”

De helpers zorgden voor een constante stroom nieuw leesvoer in het Achterhuis. Bep Voskuyl en Miep Gies leenden voor alle acht onderduikers boeken bij de bibliotheek aan de Keizersgracht en Jan Gies kon via een oud-collega met een eigen leesbibliotheek aan boeken komen.

Toen door de inval op 4 augustus 1944 een abrupt einde kwam aan de onderduik, konden de helpers de dagboeken van Anne Frank veiligstellen, evenals een deel van de (geleende) boeken. Een ander deel verdween op onbekende wijze. Zo is de vijfdelige encyclopedie Handbuch der Kunstgeschichte nooit meer teruggevonden, evenals een deel uit een reeks historische monografieën van de familie Frank.

Miep is het ook die iedere zaterdag vijf bibliotheekboeken meebrengt. Wij kijken altijd reikhalzend naar de zaterdag uit (...). Gewone mensen weten ook niet hoeveel boeken voor een opgeslotene betekenen. Lezen, leren en de radio zijn onze enige afleidingen. 

Anne Frank, 11 juli 1943

Plantkunde

Wel dook een paar jaar geleden Beginselen der plantkunde op, dat Anne van haar ouders kreeg op haar vijftiende en laatste verjaardag, 12 juni 1944 – ze zou donderdag 85 zijn geworden. Het boekje was onderdeel van een nalatenschap, en was al in 1950 verkregen bij de aankoop van een motorfiets. “De vinder blijft liever anoniem, maar wist te vertellen dat de toenmalige koper onvoldoende geld had om de motorfiets te betalen en ter compensatie de verkoper een kast boeken gaf, waar ook Annes verjaardagscadeau bij bleek te zitten.”

Het exemplaar is bezit van de Anne Frank Stichting. Hetzelfde geldt voor Nederlandsche sagen en legenden deel I, dat Anne op haar laatste ‘vrije’ verjaardag in 1942 kreeg. “Toen we in 2009 contact wisten te leggen met Annes oude buurmeisje Toosje Kupers, bleek dat zij al zeventig jaar spullen van Anne in haar bezit had, waaronder het boek, een theeserviesje en een blik knikkers. Voor de onderduik had Anne ze bij haar ondergebracht.”

Gepulst

Sinds de jaren zeventig is ook het sprookjesboek Aus Grimms Märchen terecht, dat in de oorlog achterbleef in de woning aan het Merwedeplein. Kort na het vertrek van de familie Frank is de woning mogelijk ‘gepulst’ door het Amsterdamse verhuisbedrijf Puls, dat in de oorlog de verlaten woningen van Joden leeghaalde. Otto Frank heeft daar later alleen over gezegd dat ‘alles door de Duitser werd weggehaald’.

Bij woningen die ‘gepulst’ werden, gingen waardevolle spullen zoals meubels en tapijten mee naar Duitsland en bleven kleine spullen als fotoalbums en boeken vaak achter op de stoep. “Soms wisten buren een deel te redden, de rest ging voor een habbekrats naar opkopers en antiquariaten. Na de oorlog vonden de boeken hun weg naar nieuwe boekenkasten.”

Märchen

Waarschijnlijk is Aus Grimms Märchen via dergelijke route bij de Amsterdamse boekenillustrator Len van Groen terechtgekomen, die het sprookjesboek na de oorlog in een tweedehandsboekwinkel in de Runstraat vond. Toen hij in 1977, ruim dertig jaar later, de boekenkast opruimde,  wierp hij een blik op het voorblad waar hij het ex libris van Margot Frank ontdekte en de geschreven namen van Anne en Margot. Toen het echtpaar Van Groen de vondst per brief met Otto Frank deelde, schreef hij terug dat ze het boek moesten houden voor hun dochter, ter nagedachtenis aan Anne en Margot.

Die dochter woont tegenwoordig in Haarlem en heeft het boek nog altijd in haar bezit, achterhaalde de Anne Frank Stichting afgelopen week. “Er is nu contact over een toekomstige bestemming voor het boekje.”

Door Merel Straathof, 10 juni 2014, Het Parool.

Lees de reactie van anderen (0)

Er zijn nog geen reacties.

Zelf reageren

We stellen je reactie zeer op prijs. Velden met een * zijn verplicht. *

Geslacht

Onderzoekers reconstrueren het leven van de familie

Anne Frank onderzoekers reconstrueren het leven van de familie

Meer

Nieuwe feiten Vluchten naar Engeland of Amerika

Nieuwe feiten over Anne Frank en de vluchtpogingen van de familie

Meer

Op vakantie De vrije jaren in Nederland

Anne Frank, haar vrije jaren in Nederland

Meer

Einde in een ongeorganiseerde hel De hel op aarde

Via Westerbork en Auschwitz-Birkenau kwam Anne Frank in Bergen-Belsen terecht

Meer