Via Westerbork en Auschwitz-Birkenau kwamen Anne Frank, Margot Frank en Auguste van Pels in Bergen-Belsen terecht. Op papier een uitwisselingskamp, in de praktijk de hel op aarde.

Einde in een ongeorganiseerde hel

  • 0 Reacties
  • Printen

Het was ijzig koud toen begin november 1944 enkele grote transporten met zo’n achtduizend Joodse vrouwen, onder wie Anne en Margot Frank en medeonderduiker Auguste van Pels, het laadperron bij het plaatsje Bergen in Duitsland bereikten. In Auschwitz-Birkenau hadden ze urenlang naakt op appèl gestaan voor een lichamelijke inspectie van de kamparts, die moest vaststellen wie nog arbeid kon verrichten voor de Duitse oorlogsindustrie. De dochters Frank en Auguste van Pels werden geselecteerd, moeder Edith Frank niet.

Zonder een idee van hun bestemming, met slechts een homp brood, een beetje margarine en een stukje kaas of worst hadden ze uren moeten wachten in de veewagons, voor de trein in beweging kwam. De vrouwen die de treinreis van drie dagen overleefden, wachtte bij aankomst een voettocht van zes kilometer door het bos richting kamp Bergen-Belsen. Ontsnappen was uitgesloten: soldaten met blaffende herdershonden bewaakten het transport.

Bergen-Belsen

“Bergen-Belsen was officieel een uitwisselingskamp waar Joodse gevangenen uitgewisseld zouden worden met Duitse krijgsgevangenen,” zegt onderzoeker Erika Prins. Het was geen werkkamp en er waren geen gaskamers, zoals in de vernietigingskampen.

Maar in de praktijk werden slechts 220 gevangenen vanuit Bergen-Belsen uitgewisseld, meer dan 52.000 mensen vonden er de dood. “Overlevenden noemen Auschwitz een georganiseerde hel en Bergen-Belsen, na de toestroom van vele gevangenen eind 1944, een ongeorganiseerde hel.”

Maar in februari 1945 (…) heb ik Anne een paar keer gezien en omhelsd. Ze was toen al een geraamte. Ze was in een deken gewikkeld. Ze kon haar eigen kleren niet meer aan want die zaten vol van luizen. Ze heeft me verteld over de onderduik en Auschwitz. Maar toen ze ziek werd, ging ze naar een barak voor de zieken en toen had ik haar niet meer gezien.

Nanette König-Blitz, klasgenoot van Anne Frank van het Joods Lyceum en in dezelfde periode in het vrouwenkamp van Bergen-Belsen

Overbevolkt

Toen het Rode Leger oprukte en de kampen in het Oosten naderde, werden deze door de Duitsers in allerijl ontruimd in een poging de sporen van de massavernietiging uit te wissen. Kampadministraties werden grotendeels verbrand, wat de latere reconstructie van de wreedheden in de kampen zou bemoeilijken. Bergen-Belsen raakte al snel overbevolkt door de grote transporten die maar bleven komen vanuit Polen.

Toen Anne, Margot en Auguste het kamp bereikten, begon het al overvol te raken, waardoor ze in een tentenkamp terechtkwamen. In de tenten, waar ze met zo’n vijfhonderd vrouwen opeengepakt zaten, moesten ze het stellen zonder bed of stromend water.

Erbarmelijk

Enkele dagen na aankomst woedde een hevige winterstorm, die het tentenkamp deed instorten. Ruth Wiener, een schoolgenoot van Anne en Margot op het Joods Lyceum die in een ander deel van het kamp verbleef, noteerde de gebeurtenis in haar agendaatje. Er vielen doden en gewonden, de vrouwen stonden uren onbeschermd in de hagel en regen. De omstandigheden verslechterden daarna snel.

Wel kwamen Anne, Margot en Auguste na het tentenkamp nog in een barak terecht. Op 20 december 1944 noteerde Wiener in datzelfde agendaatje: ‘Margot en Anne in het andere kamp’.

In de laatste maanden voor de bevrijding werden de voedselsituatie en de medische zorg erbarmelijk. Al snel heersten tuberculose en difterie onder de vrouwen, niet veel later brak ook een vlektyfusepidemie uit. Uit angst voor besmetting lieten de Duitsers zich steeds minder zien in het kamp en ze lieten de gevangenen uiteindelijk volledig aan hun lot over.

Massagraf

Prins interviewde een overlevende die in dezelfde barak als Anne, Margot en Auguste had gezeten. “Zij vertelde hoe belangrijk het was mentaal sterk te blijven door actief te blijven en met andere vrouwen om te gaan. Maar zij herinnerde zich dat Anne, Margot en Auguste erg apathisch waren en al in een te slechte conditie.”

Anne en Margot zijn vermoedelijk februari 1945 om het leven gekomen door vlektyfus. Als Britse troepen half april het kamp bevrijden, worden ze geconfronteerd met duizenden onbegraven lijken en nog eens tienduizenden doodzieke, uitgehongerde mensen.

“Vanwege het besmettingsgevaar werden alle barakken afgebrand, bulldozers waren nodig om het grote aantal lijken te kunnen ruimen. En met vele anderen verdwenen de lichamen van Anne en Margot anoniem in een massagraf.”

Slot

Dit is het slot van een vijfdelige serie over het leven van de familie Frank na haar vertrek uit Duitsland.

  • 4 augustus 1944. Inval in het Achterhuis onder leiding van SD-officier Karl Joseph Silberbauer. Na verblijf in het huis van bewaring aan de Weteringschans worden de onderduikers naar kamp Westerbork gedeporteerd.
  • 3 september 1944. Naar vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau. In de nacht van 5 op 6 september komen de Amsterdammers aan. De mannen worden direct gescheiden van de vrouwen; Otto Frank ziet zijn gezin voor het laatst.
  • Eind oktober 1944. Anne, Margot en Auguste van Pels worden geselecteerd voor  Bergen-Belsen. Moeder Edith niet; zij overlijdt 6 januari 1945 in de ziekenbarak.
  • Februari 1945. Anne en Margot sterven door uithongering en vlektyfus. Auguste van Pels is in februari gedeporteerd naar Theresienstadt, via het Duitse Raguhn. Volgens een getuige is zij op dat laatste transport gestorven en uit de trein gegooid.
  • 3 juni 1945. Otto arriveert in Amsterdam. Zijn kamp was 27 januari bevrijd door de Russen; hij was bij de ontruiming achtergebleven in de ziekenbarak. Onderweg verneemt hij dat Edith is overleden, enkele weken na thuiskomst hoort hij dat ook Anne en Margot er niet meer zijn.

 

Door Merel Straathof, 17 juni 2014, Het Parool

Lees de reactie van anderen (0)

Er zijn nog geen reacties.

Zelf reageren

We stellen je reactie zeer op prijs. Velden met een * zijn verplicht. *

Geslacht

Onderzoekers reconstrueren het leven van de familie

Anne Frank onderzoekers reconstrueren het leven van de familie

Meer

Nieuwe feiten Vluchten naar Engeland of Amerika

Nieuwe feiten over Anne Frank en de vluchtpogingen van de familie

Meer

Op vakantie De vrije jaren in Nederland

Anne Frank, haar vrije jaren in Nederland

Meer

Einde in een ongeorganiseerde hel De hel op aarde

Via Westerbork en Auschwitz-Birkenau kwam Anne Frank in Bergen-Belsen terecht

Meer