Anne Frank: De vrije jaren in Nederland - Gewoon een meisje op vakantie

Op vakantie

Anne (tweede linksonder) bij Het Kinderhuisje in Laren, 1938.
  • 0 Reacties
  • Printen

Nadat de Duits-Joodse familie Frank het vertrouwde Frankfurt am Main in 1933 had moeten achterlaten, lijkt ze in de vrije jaren daarop te gedijen in Nederland als ieder ander welvarend gezin in de stad. Documentatie, ansichtkaarten en foto’s van de familie uit de jaren dertig onthullen dagjes uit naar Oud Valkeveen, Volendam en Zaandam, midweekjes naar de Veluwe bij Arnhem, boottochten over de Nieuwe Meer, Ringvaart en Braassemermeer, familiebezoeken in het Zwitserse Basel en het Duitse Aken, en vakantiekampen in Zandvoort en Laren. 

Edith Frank

“Van moeder Edith was bekend dat ze meer moeite had haar draai te vinden in de Nederlandse samenleving,” zegt onderzoeker Gertjan Broek. “Maar Otto had al veel contacten in Nederland via zijn werk en ook de kinderen maakten behalve Duits-Joodse vriendjes veel Nederlandse vriendinnen in de buurt.”

Zo schrijft Edith in mei 1934, na drie maanden in Nederland, aan een Duits buurmeisje hoe haar dochters met veel plezier naar de kleuterschool gaan. Een klein jaar later laat ze weten dat beide meisjes al zo goed Nederlands spreken.

Margot Frank

Margot begint al snel met tennissen en zit met drie meisjes in een roeiteam waarmee ze wekelijks roeit bij de Vereeniging tot Bevordering van de Watersport onder Jongeren, bij de Berlagebrug. In fotoboeken van de familie is Anne te zien bij het Amstelparkbad (het huidige De Mirandabad), op het strand van Zandvoort en schaatsend in het Vondelpark. 

Uit onderzoek naar foto’s die zijn gemaakt in Zandvoort in de zomer van 1934, blijkt dat de meisjes twee weken vakantie vierden in het kinderhuis van de Joodse dokter Käthe Neumark, die ook in 1933 van Frankfurt am Main naar Nederland was verhuisd, omdat ze in Duitsland haar vak niet meer mocht uitoefenen. 

Het Kinderhuisje

In de jaren negentig kreeg de Anne Frank Stichting niet eerder getoonde foto’s uit 1938 van Anne in Het Kinderhuisje in Laren. Dat was een huis waar kinderen om uiteenlopende redenen konden worden geplaatst, zowel voor een kort verblijf als voor langere tijd. Leidster Marie Verheij, destijds achttien jaar, herinnert zich dat Anne er zo’n tien dagen logeerde omdat de rest van haar familie met vakantie ging en dat ze werd gebracht door haar ouders en Margot. Verheijs schoondochter stuurde de foto’s naar de Anne Frank Stichting.

Henk Schultink, als veertienjarig jongetje op de foto en nu negentig, zegt goede herinneringen aan Het Kinderhuisje te hebben, maar weet nog maar weinig over de kinderen. “Het blijft me hogelijk verbazen dat ik ooit Anne Frank ontmoet heb.” 

Veluwe

Maar het vrije en actieve stadsleven dat de familie in acht jaar opbouwde in Amsterdam, wordt al vanaf begin jaren veertig bedreigd. Een tripje van Otto en Anne naar de Arnhemse Veluwe in september 1941 blijkt het laatste te zijn. Otto heeft behoefte aan een paar dagen rust en neemt Anne mee. Broek: “Ze zat officieel nog op de Montessorischool in de Niersstraat, maar de segregatie in het onderwijs was toen al ingezet. Anne kon best een paar dagen wegblijven. Half oktober begon ze op het Joods Lyceum.” 

Op 14 september stuurt Anne vanaf de Veluwe een kaart aan haar oma in Basel. Op 15 september treedt de ‘Verordening betreffende het optreden van Joden in het openbaar’ in werking, die Joden onder meer verbiedt in hotels en pensions te verblijven.

Stateloos

Twee maanden later besluit Duitsland de Joden buiten het Duitse rijk stateloos te maken – zo ook de familie Frank. In het jaar voor de onderduik werden de rechten van Joden steeds verder beperkt. Ook de Franks droegen vanaf mei 1942 de verplichte davidster, mochten niet meer reizen per tram of auto, schouwburgen en bioscopen bezoeken, ’s avonds in de tuin zitten, niet-Joodse vrienden bezoeken of sport beoefenen. Zo moest Margot ook de roeisport opgeven. 

De boodschappen werden alleen nog in Joodse winkels gedaan, het haar werd geknipt bij een Joodse kapper en vanaf acht uur ’s avonds bleven Joden binnen. “Uit notities van Anne blijkt ook dat ze in door de Duitsers aangewezen ijssalons – ‘Joods lokaal’ – kwam, met uitsluitend haar Joodse vriendjes.”

Fiets

Alleen het inleveren van de fiets wordt in Amsterdam pas twee weken na de onderduik verplicht. Daardoor kan Margot nog van het Merwe­deplein naar het onderduikadres aan de Prinsengracht fietsen. “De uitwerking van deze maatregelen hebben de onderduikers niet meegemaakt, maar de periode in het Achterhuis moet nog vele malen zwaarder geweest zijn.”

Door Merel Straathof, 20 mei 2014, Het Parool.

Lees de reactie van anderen (0)

Er zijn nog geen reacties.

Zelf reageren

We stellen je reactie zeer op prijs. Velden met een * zijn verplicht. *

Geslacht

Onderzoekers reconstrueren het leven van de familie

Anne Frank onderzoekers reconstrueren het leven van de familie

Meer

Nieuwe feiten Vluchten naar Engeland of Amerika

Nieuwe feiten over Anne Frank en de vluchtpogingen van de familie

Meer

Op vakantie De vrije jaren in Nederland

Anne Frank, haar vrije jaren in Nederland

Meer

Einde in een ongeorganiseerde hel De hel op aarde

Via Westerbork en Auschwitz-Birkenau kwam Anne Frank in Bergen-Belsen terecht

Meer