Menno Metselaar, projectleider bij de afdeling Publicaties & Presentaties, aan het woord

Eén van de gemaakte keuzes

  • Printen

Februari 2017 - Een van de verhalen die we in de nieuwe museale route gaan vertellen is het verhaal van Anne en Margot Frank op het Joods Lyceum. We gaan uitgebreider in op de geleidelijke en steeds verder gaande uitsluiting van joden in Nederland door de Duitse bezetter. Een van die stappen was de opgelegde scheiding van joodse en niet-joodse leerlingen.

Auteur Menno Metselaar

Menno Metselaar is Projectleider bij de afdeling Publicaties & Presentaties.

Anne en Margot Frank, Joods Lyceum.
Anne en Margot Frank.

Foto's

Dit is een van de bekendste foto’s van Anne Frank. Lang niet iedereen zal weten dat deze foto genomen is op het Joods Lyceum in Amsterdam, in december 1941. En ook niet dat er van Margot een vergelijkbare foto bestaat. Op dat moment bestaat het Joods Lyceum drie maanden. Beide foto’s zullen in de nieuwe museumroute te zien zijn. 

Joodse leerlingen

In augustus 1941 ontvingen ouders van joodse leerlingen een brief van de Gemeente Amsterdam: 'Aangezien Uw kind volgens door mij verkregen inlichting jood (jodin) is (...), zal het met ingang van 1 september a.s. niet (langer) tot de thans door hem (haar) bezochte school (of tot de school, waarom het zou worden geplaatst worden toegelaten.' [Dienke Hondius, Absent, 2001, pagina 40]

De bezetter wilde niet dat joodse en niet-joodse leerlingen dezelfde scholen zouden bezoeken. In totaal werden er in Amsterdam 24 scholen opgericht.

Joods Lyceum

De keuze van Otto en Edith Frank viel op het Joods Lyceum in de Stadstimmertuinen. Op 15 oktober 1941 opende die school zijn deuren. In een van haar korte verhaaltjes ‘Mijn eerste Lyceum-dag’ kijkt Anne later terug op haar eerste dag op het Joods Lyceum. Uit het verhaaltje blijkt vooral dat zij blij is dat zij het voor elkaar kreeg dat vriendin Hannah Goslar bij haar in de klas kwam.

In Annes klas zaten 18 jongens en 12 meisjes. In brieven aan haar oma in Zwitserland klaagt Anne over de jongens ‘ze worden echt vervelend’ en over de hoeveelheid huiswerk, maar verder vindt zij het op het Lyceum ‘wel leuk’. 

Dagboek

Voor haar dertiende verjaardag, op 12 juni 1942, krijgt Anne een dagboek cadeau waarin zij meteen gaat schrijven. Na een terugblik op haar verjaardag, neemt zij de klas door. Klasgenoten worden in een paar zinnen of in een paar woorden neergezet, soms negatief, soms positief. De gesprekken in de klas gaan op dat moment vooral over de rapporten. Volgens Anne zou ‘een vierde van de klas moeten blijven zitten, zulke uilen zitten erin’. [Anne Frank, Het Achterhuis, 21 juni 1942]. 

Rapport

De rapportenuitreiking was op vrijdag 3 juli 1942 in de 'Joodsche Schouwburg' (nu de Hollandse Schouwburg). Anne (een onvoldoende voor algebra) ging over naar de tweede klas, Margot naar de vijfde. Margots rapport is volgens Anne 'schitterend zoals gewoonlijk' en als er 'cum laude' zou bestaan, dan zou Margot zeker met lof over [zijn] overgegaan' [Anne Frank, Het Achterhuis, 5 juli 1942]. De zomervakantie van 1942 – hoe vreemd dat nu ook klinkt – kon beginnen.

Oproep

Twee dagen later werd er bij de familie Frank aangebeld: een politieagent met een oproep voor Margot. Zij moet zich melden voor ‘onder politie toezicht staande werkverruiming’ in nazi-Duitsland. Otto en Edith Frank waren voorbereid: in het leegstaande gedeelte van het bedrijf van Otto Frank is in het diepste geheim een schuilplaats ingericht. In alle vroegte vertrekt de familie Frank op maandag 6 juli naar de Prinsengracht 263. Meer dan twee jaar zouden zij zich daar schuil houden.

 

Menno Metselaar, februari 2017