We moeten ons niet te snel afkeren van hedendaagse uitingen die verwijzen naar Anne Frank.

Geef iedereen de mogelijkheid meer te leren over Anne Frank

  • Printen
  • RSSRSS

Er ging de afgelopen weken bijna geen dag voorbij of Anne Frank dook op in het nieuws. Voetbalfans gebruikten haar foto voor een antisemitische provocatie van de tegenstander, Amerikaanse winkels verslikten zich in een Anne Frank kostuumpje voor Halloween, de Duitse Spoorwegen willen een trein naar haar vernoemen en er was ophef, inclusief juridische dreigementen, over een nieuw toneelstuk dat losjes gebaseerd is op het dagboek. Wat is er aan de hand?

Zeventig jaar na het verschijnen van het dagboek lijkt de betekenis van Anne Frank alleen maar toe te nemen. Die betekenis is echter niet voor iedereen gelijk. Van oudsher is Anne Frank door velen gezien als het gezicht en het symbool van de Holocaust, ook nadat daar met vaak goede argumenten bezwaar tegen gemaakt is. Zo is er vaak op gewezen dat het dagboek ophoudt waar de kampverschrikkingen beginnen, dat ze ‘maar’ een is van de miljoenen slachtoffers van de Holocaust met ieder een eigen levensverhaal en dat er nog zoveel andere indrukwekkende egodocumenten uit de oorlog overgebleven zijn. 

Geschiedenis vervaagt

Dat laat onverlet dat Anne Frank voor velen wereldwijd de eerste en belangrijkste kennismaking vormt met de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog en de Jodenvervolging. Maar de tijd doet zijn werk. De geschiedenis vervaagt. Kinderen die nu de leeftijd hebben van Anne Frank toen ze haar dagboek schreef hebben grootouders die vaak al na de oorlog geboren zijn. Het is daarom belangrijk het levensverhaal van Anne Frank, dat nog niets aan kracht heeft ingeboet, niet los te zien van zijn historische context. 

Symbool

Tegelijkertijd is Anne Frank in een publiek domein beland waar ze in toenemende mate aantrekkingskracht uitoefent op degenen die op zoek zijn naar een symbool voor van alles en nog wat. Vaak met goede intenties die op educatieve wijze vorm krijgen, soms wat ongelukkig, met regelmaat getuigend van wansmaak, af en toe ronduit antisemitisch. In een snel veranderend medialandschap  en met het groeien van de afstand in tijd tot de Tweede Wereldoorlog zullen de Anne Frank uitingen in al hun verscheidenheid alleen maar sterker worden (denk bijvoorbeeld aan de toepassing van hologram- of  virtual reality technieken die nu al in Amerikaanse Holocaust-musea opgeld doen). 

Publiek domein

Pogingen om dat publiek domein te controleren zijn zinloos, als je het al zou willen controleren. Met dat laatste zouden we haar en onszelf ook tekort doen. Juist die verscheidenheid aan betekenissen geeft iedereen die dat wil de mogelijkheid meer te leren over Anne Frank, over haar levensverhaal en langs die weg over zichzelf. En de reacties op de incidenten in de afgelopen weken laten zien, dat het publiek domein zichzelf corrigeert als de grenzen van wat betamelijk wordt gevonden worden overschreden.

Actuele betekenis

Wat betekent dit voor de toekomst? We moeten in de eerste plaats blijven zorgen voor een historisch betrouwbare, authentieke en toegankelijke presentatie van het levensverhaal van Anne Frank in de context van de Jodenvervolging en de Holocaust. Die kan helpen te voorkomen dat de vervaging van de geschiedenis geleidelijk de overhand gaat krijgen. Het is in de tweede plaats verstandig ons niet te snel af te keren van hedendaagse uitingen waarin naar Anne Frank wordt verwezen. Ze kunnen een goede aanleiding zijn om na te denken over de actuele betekenis van haar geschiedenis. 

Tot slot: de tijd heeft niet veel werk gedaan voor degenen die de gevolgen van de Holocaust met zich meedragen. Voor hen is het alsof de oorlog gisteren is gebeurd. De geschiedenis van Anne Frank is ook hun geschiedenis. Het is niet te veel gevraagd om daarmee rekening te houden.

 

Ronald Leopold
Algemeen directeur Anne Frank Stichting

Dit opiniestuk is 8 november 2017 geplaatst in de Volkskrant.

Bekijk ook

Merwedeplein 37-II Anne Frank Stichting eigenaar voormalig woonhuis Anne Frank

De Anne Frank Stichting is de nieuwe eigenaar van de voormalige woning van Anne Frank aan het Merwedeplein...

Meer