Kroniek extreemrechts
Historisch overzicht van de belangrijkste extreemrechtse organisaties, gebeurtenissen en ontwikkelingen van na de Tweede Wereldoorlog.
Lees meer
Ook bij onze oosterburen gaat er 'een golf van geweld' tegen 'buitenlanders' door het pas herenigde land.
Juni 1993: De presentatoren van het radioprogramma Breakfastclub, Peter van Bruggen en Jeanne Kooijmans, liggen bedolven onder de kaarten met het opschrift 'Ik ben woedend', een actie tegen geweld tegen buitenlanders in Duitsland. (Foto: ANP)
Honderden
Onderzoek laat zien dat er vanaf de jaren 1992 en 1993 een opmerkelijke toename heeft plaatsgevonden van racistisch en extreemrechts geweld in Nederland. Vooral het aantal doelbekladdingen, bedreigingen, vernielingen en brandstichtingen is erg hoog. Bedraagt het aantal incidenten vóór die tijd jaarlijks niet meer dan enkele tientallen, vanaf 1992/93 gaat het om minimaal enkele honderden incidenten per jaar. Buijs e.a. inventariseren in Extreem-rechts: aanhang, geweld en onderzoek (1994) voor 1992 niet minder dan 270 geweldsincidenten en voor het jaar daarop 352. De Centrale Recherche Informatiedienst telt voor 1993 niet minder dan 612 'incidenten op rechtsextreem gebied en gewelddadigheden contra allochtonen'. Midden jaren negentig is er sprake van een lichte daling, maar in de tweede helft zien we weer een verdere stijging van de geweldsmisdrijven.
Molotovcocktail
Alleen al in Den Haag worden in 1992 vier bomaanslagen, drie brandstichtingen, drie bommeldingen en vier vernielingen bij en van moskeeën gemeld. Minister Dales van Binnenlandse Zaken houdt – voornamelijk op gezag van haar ambtenaren – vol dat er geen verband tussen deze gebeurtenissen bestaat. Een aanslag met maar liefst vijf molotovcocktails tegen een Amersfoortse moskee vindt in hetzelfde jaar plaats. Op grote schaal wordt in half Nederland de kreet 'White Power' gekalkt op winkelruiten en andere panden van allochtonen.
Bevrijdingsfront
Eén van de oorzaken is volgens Buijs e.a. gelegen in het feit dat deze vorm van geweld vaak een serieel karakter heeft en plaats vindt in sterke golfbewegingen. De ene kladactie of brandstichting – en het in het nieuws komen daarvan – kan de volgende uitlokken. Kleine groepjes, die zich bijvoorbeeld tooien met namen als 'Nijmeegs Bevrijdingsfront' of 'Nazi-Front Zeeland', kunnen in korte tijd veel activiteiten ontplooien en incidenten veroorzaken. Onderzoekers van het Wetenschappelijk Onderzoeks en Documentatiecentrum van het Ministerie van Justitie zijn van mening dat de toegenomen racistische agressie van medio jaren negentig vooral plaats vindt uit frustratie of sensatiezucht. Volgens de onderzoekers gedragen veel jongeren zich racistisch – door bijvoorbeeld gebouwen met hakenkruisen te bekladden – om publieke aandacht op zich te vestigen.
Horrorfilms
Volgens Hajo Schoppen, onderzoeker bij Willem Pompe Instituut (Universiteit Utrecht), zijn veel incidenten van racistisch geweld medio jaren negentig terug te voeren op kaalgeschoren 'gabbers'. Een harde kern gabbers hult zich in bomberjacks met Nederlandse vlaggetjes op de mouw, schreeuwt leuzen als 'White Power' en brengt op houseparty’s de Hitlergroet. Schoppen in Het zijn ònze feesten': jeugdculturen en geweld tegen allochtonen in Nederland (1997): 'Het gaat om een feestcultuur die wordt gekenmerkt door het gebruik van chemische drugs, motieven uit horrorfilms en een welbewuste organisatie die zich tegen allochtone etnische identiteiten verzet.' Gabbers zijn volgens de onderzoeker 'makkelijk te provoceren' en maken ruzie met allochtonen over het gebruik van openbare ruimten, de dansruimte op grote feesten, de toegang tot jongerencentra en, vooral, over Nederlandse meisjes.
'Ik ben woedend'
Niet alleen in Nederland is er in de eerste helft van de jaren negentig sprake van toegenomen geweld tegen 'buitenlanders'; onze oosterburen worden eveneens geconfronteerd met een sterke opleving van racistisch geweld. In september 1991 vallen in Hoyerswerda bij aanvallen van neonazi’s op asielzoekers 32 gewonden; in Rostock wordt in augustus 1992 een asielzoekerscentrum in brand gestoken; in november 1992 steken in Mölln twee neonazi’s het huis van een Turkse familie in brand – gevolg: drie doden. Ook in het westen van Duitsland vinden aanslagen plaats: in Solingen komen vijf leden van een Turkse familie om nadat hun huis door rechtsextremisten in brand is gestoken. Wereldwijd wordt met kritische ogen naar Duitsland gekeken. Een bekende Nederlandse deejay start de kaartenactie 'Ik ben woedend' en krijgt veel gehoor: 1,2 miljoen Nederlanders sturen bondskanselier Helmut Kohl een 'woedende' kaart als protest tegen de reeks brandstichtingen.