Amsterdam, 15-12-2010
De Universiteit Leiden en de Anne Frank Stichting brengen vandaag de negende rapportage van de Monitor Racisme & Extremisme uit. Vijftien jaar geleden begon de Leidse universiteit met dit monitoronderzoek; de eerste rapportage verscheen in 1997.
Terwijl het in deze eerste rapportage vooral ging om racistisch geweld en diverse uitingen van rechtsextremisme, passeert in de rapportages van de laatste jaren een breder scala van onderwerpen de revue. In de negende rapportage zijn dat naast bovengenoemde onderwerpen tevens antisemitisme, achterstelling van Roma, islamitisch extremisme, effecten van stigmatisering en strafrechtelijke discriminatieverboden. De deelonderzoeken van deze algemene rapportage zijn uitgevoerd door tien onderzoekers van diverse universiteiten en instellingen in Nederland.
Hieronder worden drie onderwerpen van het onderzoek nader uitgelicht.
Discriminatieverbod en uitingsvrijheid
Steeds vaker wordt de strafbaarstelling van discriminerende uitingen ter discussie gesteld met als reden dat dit de vrijheid van meningsuiting beperkt. De vrijheid van meningsuiting is een fundamenteel recht in een democratische samenleving maar ook dit recht kent haar beperkingen, bijvoorbeeld wanneer er sprake is van schending van de rechten van anderen. Zo wordt de samenleving beschermd tegen bijvoorbeeld antisemitische uitlatingen en houden de belangrijke grondrechten, de vrijheid van meningsuiting en het verbod van discriminatie, elkaar in balans. De strafrechtelijke aanpak van discriminatie vloeit voort uit de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog en is verankerd in zowel mensenrechtenverdragen als Europese regelgeving. Wijziging van de Nederlandse strafwetgeving kan alleen in overeenstemming met deze internationale wetgevers plaatsvinden.
Islamitisch extremisme in de politiepraktijk
Vormen van islamitisch extremisme waarmee de politie in 2009 werd geconfronteerd zijn bedreigingen, bommeldingen, poederbrieven, mishandelingen, vermissing van identiteitsbewijzen en mogelijke indicaties van extremistisch geweld. Er zijn geen aanwijzingen gevonden voor een concrete aanslag. Wel was er in 2009 een onmiskenbaar gevoel van dreiging, waarnaar veel aandacht van de politie is uitgegaan. In verreweg de meeste gevallen ging het om loos alarm. Hieruit kan niet worden afgeleid dat er geen gevaar zou uitgaan van islamitisch extremisme. Terrorisme is een vorm van psychologische oorlogsvoering, waarbij het creëren van angst vooropstaat. In de onderzochte incidenten van 2009 is dit effect duidelijk weerspiegeld, maar dat neemt niet weg dat waakzaamheid geboden blijft.
Discriminatie van Roma
De positie van Roma in Europa is problematisch en dat geldt ook voor Nederland. In verband met etnische registratie, staatloosheid en huisvestingsproblemen staan Roma de laatste tijd in de publieke belangstelling. In Nederland is nog steeds weinig systematische kennis over discriminatie van Roma en Sinti voorhanden en wordt er onvoldoende kennis over deze groep verworven. Gezien de wijdverbreide vooroordelen over hen is alleen een focus op de problemen met de Roma niet afdoende, maar is het aanpakken van de problemen van de Roma minstens zo belangrijk om resultaat te boeken. Bij het zoeken naar oplossingen en het maken van (lokaal) beleid zouden vertegenwoordigers van de Roma-gemeenschap betrokken moeten worden. Daarnaast zou het goed zijn als de overheid zich meer zou inspannen om het wederzijdse wantrouwen tussen Roma en de omringende bevolking weg te nemen.
De negende rapportage van de Monitor Racisme & Extremisme is onder redactie van Peter Rodrigues en Jaap van Donselaar tot stand gebracht. Het onderzoeksverslag staat integraal op www.monitorracisme.nl