Berlijn
Irene Hasenberg, door haar familie en vrienden liefdevol Reni genoemd, werd op 11 december 1930 geboren in Berlijn. Ze groeide daar op met haar ouders, haar broer Werner en haar familie. Na de machtsovername van de nationaalsocialisten in 1933 kreeg het gezin steeds vaker te maken met antisemitisme.
Vlucht uit nazi-Duitsland
Toen de nazi’s het familiebedrijf van haar ouders onteigenden, besloot haar vader het gezin in veiligheid te brengen. Hij vond een baan en verhuisde in juni 1937 naar Amsterdam. Zijn gezin volgde hem in januari 1938. Ze waren niet alleen. Ook andere Joden waren Duitsland ontvlucht, onder wie de familie Frank, en zochten hun toevlucht in Nederland, veelal in Amsterdam. Irene kende Anne Frank en zei daarover: ‘Anne was twee jaar ouder dan ik, maar we hadden gezamenlijke vrienden en ik kende haar goed genoeg om tegen haar op te kijken. Ze was heel populair en ondeugend.’
Bergen-Belsen
Na de Duitse bezetting in 1940 werden ook de vrijheden van Joodse inwoners in Nederland steeds verder beperkt. In 1943 werd het gezin Hasenberg naar doorgangskamp Westerbork gedeporteerd en in 1944 naar concentratiekamp Bergen-Belsen. Daar waren Anne en haar zus Margot ook. In Bergen-Belsen werd het gezin geselecteerd voor een gevangenenruil. De dag voor vertrek werd Irene’s vader, al verzwakt door de slechte omstandigheden in het kamp en de dwangarbeid, in elkaar geslagen. Hij overleed tijdens de treinreis naar Zwitserland. Omdat haar moeder en broer moesten aansterken in een Zwitsers ziekenhuis, moest Irene alleen de overtocht maken naar Zuid-Amerika. Pas eind 1945 kon ze doorreizen naar familie in de Verenigde Staten, waar ze ook herenigd werd met haar moeder en broer.
Na de oorlog
Irene bouwde in de Verenigde Staten een nieuw leven op. Ze promoveerde in de economie, werd hoogleraar, trouwde en kreeg twee kinderen. Jarenlang sprak ze nauwelijks over haar oorlogservaringen. Later besloot ze haar verhaal te delen, eerst met de klas van haar dochter en vervolgens met vele anderen, onder wie scholieren. Engagement was volgens haar de enige manier om herhaling van de geschiedenis te voorkomen. ‘Als mensen dingen zien die verkeerd en onrechtvaardig zijn, moeten ze er iets van zeggen.’ Niet aan de zijlijn blijven staan. Dan zouden dingen zich misschien niet herhalen.
Ze kreeg in 2024 het Bundesverdienstkreuz van Duitsland. De Nederlandse ambassade in de VS onderscheidde haar in 2025 met de Anne Frank Award, een onderscheiding voor Amerikanen die zich inzetten tegen intolerantie.
In 2023 bezocht Irene het Anne Frank Huis in Amsterdam en deelde haar indrukwekkende verhaal met ons. Wij bewaren goede herinneringen aan Irene en wensen haar kinderen, kleinkinderen en andere dierbaren veel sterkte met dit verlies.