Terug

Honderdste geboortedag Peter van Pels

None

4 november 2026 — Zondag 8 november 2026 is de honderdste geboortedag van Peter van Pels. Anne Frank schrijft geregeld in haar dagboek over medeonderduiker Peter. Aanvankelijk vindt Anne de ruim twee jaar oudere Peter een ‘saaie en verlegen slungel’, maar later worden zij goede vrienden en bloeit er een korte verliefdheid tussen hen op. Wat we van Peter weten, weten we vooral uit Annes dagboek.

Peter van Pels wordt geboren op 8 november 1926 in Osnabrück (Duitsland) als enig kind van Hermann van Pels en Auguste van Pels-Röttgen. In 1937 vlucht Peter met zijn ouders naar Amsterdam. Het is voor Joden gevaarlijk in nazi-Duitsland. Vijf jaar later is het ook in Nederland voor Joden niet langer veilig. Op 13 juli 1942 duikt de familie Van Pels onder in het Achterhuis, deel van het bedrijfspand van Annes vader aan de Prinsengracht 263, waar de familie Frank sinds 6 juli ondergedoken zit. Peters vader Hermann was in dienst bij Annes vader Otto. Peter neemt zijn kat Mouschi mee naar de schuilplaats, tot verontwaardiging van Anne die haar geliefde poes Moortje moest achterlaten.

Verliefd

Anne schrijft geregeld over Peter in haar dagboek. Aanvankelijk vindt Anne de ruim twee jaar oudere Peter een ‘saaie en verlegen slungel’, maar later worden zij goede vrienden. Volgens Anne houdt Peter zich bezig met Engels, Frans, Nederlandse-, Engelse- en Duitse steno, Engelse handelscorrespondentie, houtbewerking, staatshuishoudkunde en soms rekenen en aardrijkskunde. En krijgt hij een manie voor kruiswoordpuzzels. Peter doet ook allerhande klusjes in het Achterhuis en is medeverantwoordelijk voor de veiligheid.

Begin 1944 bloeit er een korte verliefdheid tussen hen op. Anne vindt Peter knap (‘Zijn haar is geweldig: een dikke, bruine bos krullen. Blauw-grijze ogen.’) en verlangt naar zijn gezelschap. Al snel realiseert Anne zich dat Peter geen partij voor haar is. ‘Ik sta na m'n moeizame verovering een beetje boven de situatie, maar je mag niet denken, dat m'n liefde verflauwd is. Hij is een schat, maar m'n innerlijk heb ik gauw weer dichtgesloten’, schrijft Anne op 19 mei 1944.

Arrestatie en deportatie

Op 4 augustus 1944 arresteren de nazi’s de acht onderduikers van het Achterhuis. Enkele dagen later worden ze afgevoerd naar doorgangskamp Westerbork. Volgens een medegevangene zijn Peter en Anne daar veel samen. Op 3 september 1944 volgt de deportatie naar Auschwitz. Op het perron van het concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau worden de mannen en vrouwen van elkaar gescheiden. Peter en Anne zien elkaar voor de laatste keer. In oktober wordt Peters vader Hermann in een van de gaskamers vermoord. Otto Frank neemt Peter onder zijn hoede en ook Peter is Otto tot steun. Otto verklaart later: ‘Peter hielp mij als een zoon. Elke dag bracht hij mij extra eten.’ Als het Sovjetleger nadert en de nazi’s Auschwitz ontruimen, gaat Peter mee op een van de zogenaamde Dodenmarsen. Otto blijft achter in de ziekenbarak en overleeft als enige van de acht onderduikers van het Achterhuis de oorlogsverschrikkingen. 

Slechts 18 jaar oud

Na acht dagen komt Peter op 25 januari 1945 in concentratiekamp Mauthausen aan. Enkele dagen later wordt hij overgebracht naar buitenkamp Melk. Hij moet daar dwangarbeid verrichten voor de aanleg van een ondergrondse fabriek. De leef- en arbeidsomstandigheden zijn onmenselijk, het sterftecijfer is hoog. In april 1945 wordt Peter doodziek teruggebracht naar Mauthausen. Volgens een lijst van het medisch personeel overlijdt Peter van Pels op 10 mei 1945, vijf dagen na de bevrijding van het kamp door het Amerikaanse leger. Hij is slechts 18 jaar oud.

Ter gelegenheid van de honderdste geboortedag van Peter van Pels is er in het Anne Frank Huis een kleine tentoonstelling over Peter van Pels te zien. Ook de inleidende programma’s voor museumbezoekers staan stil bij Peter van Pels’ geboortedag.

Meer informatie over Peter van Pels

Fotopresentatie over Peter van Pels