Johannes Kleiman en Victor Kugler worden in 1941 directeur van de bedrijven van Otto Frank, nadat Otto zijn twee bedrijven door de anti-Joodse maatregelen uit handen moet geven. Naast de bedrijfsvoering zorgen beide mannen vanaf juli 1942 voor de onderduikers, die zich schuilhouden in het bedrijfspand aan de Prinsengracht 263 in Amsterdam, in het Achterhuis. Dat doen zij samen met vier andere helpers: Bep en haar vader Johan Voskuijl, Miep en haar man Jan Gies. Hulp aan Joden is een grote en levensgevaarlijke verantwoordelijkheid. En die hulp eist zijn tol.
Arrestatie onderduikers en helpers van het Achterhuis
Otto Frank tussen de helpers met staand vlnr Johannes Kleiman en Victor Kugler, augustus 1945.
4 augustus 2026 — Op 4 augustus 1944, vandaag 82 jaar geleden, worden Anne Frank, de zeven andere onderduikers van het Achterhuis en twee van hun helpers gearresteerd. Bekend is de arrestatie en het verschrikkelijke lot van de onderduikers. Alleen Otto Frank keert na de oorlog terug uit de kampen. Minder bekend is het lot van de twee helpers, Johannes Kleiman en Victor Kugler. Wat is er met hen gebeurd?
‘Je weet we houden allemaal erg van hem en hoewel hij altijd ziek is, veel pijn heeft en niet veel eten en lopen mag, is hij toch altijd opgewekt en bewonderenswaardig moedig.’’
‘Kugler die de kolossale verantwoording van ons 8 soms te machtig wordt en die bijna niet meer spreken kan van ingehouden zenuwen en opwinding.’
Kamp Amersfoort
Ruim twee jaar weten de zes helpers de acht onderduikers uit handen van de nazi’s te houden, tot de inval op 4 augustus 1944. Behalve de onderduikers worden ook Johannes Kleiman en Victor Kugler gearresteerd en gevangengenomen. Otto Frank voelt zich schuldig, maar Johannes stelt meteen hem gerust: ‘Maak je daarover geen zorgen! Ik had de keus en betreur haar niet.’ Johannes Kleiman en Victor Kugler worden begin september naar kamp Amersfoort gedeporteerd. Vanwege zijn slechte gezondheid wordt Johannes – op aandringen van het Rode Kruis – al na een week vrijgelaten. Victor blijft er drie weken en belandt via Zwolle in Wageningen. In maart 1945 moet hij met een grote groep gevangenen richting nazi-Duitsland marcheren. Als de kolonne wordt aangevallen door geallieerde vliegtuigen lukt het hem te ontsnappen. Na een omzwerving van enkele dagen, geholpen door onbekenden, komt Victor weer thuis bij zijn vrouw. Daar houdt hij zich tot de bevrijding schuil.
Rechtvaardige onder de Volkeren
De helpers houden de bedrijven gaande en hopen op de terugkeer van de onderduikers: Otto, Edith, Margot en Anne Frank, Hermann, Auguste en Peter van Pels en Fritz Pfeffer. Alleen Otto overleeft de concentratie- en vernietigingskampen en keert na de oorlog terug naar Amsterdam. Als Otto in 1952 naar Basel verhuist, wordt Johannes zijn rechterhand in Amsterdam tot hij in januari 1959 overlijdt. Victor emigreert in 1956 naar Canada, waar hij in december 1981 overlijdt. Na de oorlog zullen zij verklaren dat zij niet aarzelden om de onderduikers bij te staan. Het waren hun vrienden. In 1973 krijgen vijf helpers van het Achterhuis – op verzoek van Otto Frank – de hoge Israëlische onderscheiding Rechtvaardige onder de Volkeren.